W przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców biologicznych, organizowana jest przez powiat piecza zastępcza. Ideą pieczy zastępczej jest czasowe zapewnienie opieki i wychowania dzieciom, których rodzinom ograniczono lub pozbawiono ich tego prawa, na mocy postanowienia sądu. Powinna ona być zagwarantowana do czasu ustania przyczyny umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej.
Rodzinna piecza zastępcza jest to środowisko najbardziej zbliżone do naturalnego, co ułatwia dziecku nawiązanie więzi emocjonalnych zapobiegając jednocześnie skutkom sieroctwa społecznego. Zadaniem rodzinnej pieczy zastępczej jest stworzenie dziecku stabilnego środowiska zapewniającego właściwe wychowanie i opiekę do czasu powrotu dziecka do rodziny biologicznej bądź do momentu przysposobienia lub usamodzielnienia się. Rodzinna piecza zastępcza jest formą wychowania najbardziej zbliżoną do wychowania w rodzinie naturalnej i zaraz po adopcji najbardziej cenioną. Zapewnia ona bowiem warunki funkcjonowania najbardziej sprzyjające nawiązaniu bliskich więzi emocjonalnych dziecka z opiekunami, indywidualizacji w podejściu do potrzeb, oczekiwań i często deficytów psychofizycznych dziecka.
Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej formami rodzinnej pieczy zastępczej są:
Rodzina zastępcza spokrewniona
Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, będący wstępnymi albo rodzeństwem dziecka. Oznacza to, że funkcję takiej rodziny mogą pełnić przede wszystkim dziadkowie, pradziadkowie albo pełnoletnie rodzeństwo dziecka.
Rodzina spokrewniona zapewnia dziecku całodobową opiekę i wychowanie oraz zaspokaja jego potrzeby do czasu, gdy możliwy będzie powrót dziecka do rodziny, przysposobienie albo osiągnięcie samodzielności.
Rodzina zastępcza niezawodowa
Rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, którzy spełniają wymagania określone w ustawie i zostali zakwalifikowani do pełnienia tej funkcji.
Rodzina niezawodowa zapewnia dziecku całodobową opiekę i wychowanie w warunkach rodzinnych. Rodzice zastępczy współpracują m.in. z organizatorem rodzinnej pieczy zastępczej, koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej, sądem oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz dziecka.
Rodzina zastępcza zawodowa
Rodzina zastępcza zawodowa jest formą rodzinnej pieczy zastępczej, w której jeden z rodziców zastępczych otrzymuje wynagrodzenie z tytułu pełnienia tej funkcji.
Rodzina zawodowa zapewnia dzieciom całodobową opiekę i wychowanie oraz realizuje obowiązki wynikające z ustawy i zawartej ze starostą umowy.
W ramach zawodowej pieczy zastępczej mogą funkcjonować również szczególne jej formy.
Rodzina zastępcza zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego
Pogotowie rodzinne jest przeznaczone przede wszystkim do przyjmowania dzieci w sytuacjach nagłych, wymagających niezwłocznego zapewnienia im bezpiecznego miejsca pobytu.
Dziecko może zostać umieszczone w takiej rodzinie m.in. na podstawie orzeczenia sądu, w związku z interwencyjnym odebraniem dziecka albo w innych przypadkach przewidzianych przepisami.
Pobyt w pogotowiu rodzinnym ma charakter czasowy i służy zabezpieczeniu dziecka do momentu ustalenia jego dalszej sytuacji.
Rodzina zastępcza zawodowa specjalistyczna
Rodzina zastępcza zawodowa specjalistyczna sprawuje pieczę nad dziećmi wymagającymi szczególnej opieki i wsparcia.
Do takiej rodziny mogą być kierowane w szczególności dzieci posiadające orzeczenie o niepełnosprawności albo wymagające szczególnego wsparcia z uwagi na stan zdrowia, rozwój lub sytuację życiową.
Rodzinny dom dziecka
Rodzinny dom dziecka jest rodzinną formą pieczy zastępczej, w której opieka sprawowana jest nad większą liczbą dzieci.
Prowadzący rodzinny dom dziecka zapewnia dzieciom całodobową opiekę i wychowanie w warunkach możliwie najbardziej zbliżonych do naturalnego środowiska rodzinnego.
Rodzinny dom dziecka może być szczególnie istotną formą pieczy w przypadku rodzeństw, ponieważ umożliwia wspólne wychowywanie dzieci bez konieczności ich rozdzielania.
Zadania rodzinnej pieczy zastępczej
Rodzina zastępcza oraz rodzinny dom dziecka zapewniają dziecku całodobową opiekę i wychowanie. W szczególności powinny:
Rodziny zastępcze oraz prowadzący rodzinne domy dziecka współpracują z organizatorem rodzinnej pieczy zastępczej, koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej, ośrodkiem adopcyjnym oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz dziecka.
Szczegółowych informacji dotyczących poszczególnych form rodzinnej pieczy zastępczej, zasad kwalifikacji kandydatów, wymaganych dokumentów oraz szkoleń udzielają pracownicy Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Busku-Zdroju, ul. Bohaterów Warszawy 120, tel. 41 234 56 85.