Przemoc domowa – skutki i konsekwencje psychologiczne

Przemoc domowa – skutki i konsekwencje psychologiczne

Przemoc domowa jest poważnym problemem występującym w społeczeństwie niezależnie od wieku, płci, wykształcenia, statusu społecznego czy doświadczeń życiowych. Nie istnieją szczególne predyspozycje do bycia osobą doznającą przemocy. Wystąpienie przemocy jest wynikiem zachowania osoby stosującej przemoc, a nie cech osoby krzywdzonej.

Za akt przemocy odpowiedzialne są wyłącznie osoby stosujące przemoc. W praktyce często jednak obarczają one odpowiedzialnością osoby, które krzywdzą, szukając wymówek w celu przerzucenia winy: „To twoja wina”, „Bo mnie prowokujesz”, „Bo zupa była za słona”, „To przez ciebie”. Takie zachowania mają na celu realizację własnych celów kosztem osoby doznającej przemocy.

Osoby doznające przemocy mogą zmagać się z jej skutkami przez wiele lat, czasem nie zdając sobie sprawy, że przyczyną ich trudności był akt przemocy. Przemoc domowa jest zjawiskiem wielowymiarowym, obejmującym czynniki biologiczne,środowiskowe, społeczne, kulturowe i ekonomiczne. 

zarówno czynniki pokoleniowe (mity, stereotypy), mechanizmy przemocy (cykle przemocy, wtórna wiktymizacja, wyuczona bezradność, „pranie mózgu”, PTSD), jak i czynniki zewnętrzne czy warunki socjalno-bytowe, które podtrzymują przemoc.

Reakcje osób doświadczających przemocy

Konsekwencje aktu przemocy mogą pojawić się bezpośrednio po zdarzeniu lub 
w późniejszym czasie. Osoby doznające przemocy reagują na różne sposoby:

• mogą odczuwać napięcie, nieufność i chaotyczne zachowania – nie rozumiejąc, dlaczego partner/ka jednego dnia okazuje miłość, a drugiego stosuje przemoc,
• mogą doświadczać stresu, złości, wstydu, bezradności oraz sprzecznych uczuć wobec osoby stosującej przemoc, która jednocześnie deklaruje uczucia,
• mogą podejmować działania mające na celu obronę lub poprawę sytuacji – np. próby rozmowy, oczekiwanie obietnic, ostrzeganie o konsekwencjach prawnych (np. procedura Niebieskie Karty), unikanie kontaktu, ucieczka, izolacja, a czasem fizyczna lub słowna obrona albo poddanie się aktom przemocy, by poczuć ulgę.

Wpływ przemocy na psychikę

Osoby doznające przemocy mogą rozwijać zespół stresu pourazowego (PTSD) lub doświadczać procesu wiktymizacji, który zmienia ich poczucie tożsamości. Powtarzające się akty przemocy mogą powodować:

• utratę utrwalonego obrazu życia i siebie,
• pogorszenie poczucia bezpieczeństwa i zaufania do siebie,
• trudności w odróżnianiu rzeczywistości od subiektywnych odczuć,
• ograniczenie poczucia wolności i prawa do samodecydowania,
• izolowanie się od bliskich lub znajomych,
• brak zgłaszania sytuacji przemocy organom ścigania lub ukrywanie jej przed światem.

Brak adekwatnych reakcji na przemoc może prowadzić do wtórnych urazów, zmniejszając gotowość do szukania wsparcia.

Długotrwałe konsekwencje przemocy

Przemoc może mieć charakter jednorazowy, ale często trwa latami, wplatając osoby w cykle przemocy. Zarówno osoby, które reagują natychmiast, jak i te pozostające w relacji przemocowej przez dłuższy czas, mogą doświadczać wielowymiarowych skutków psychologicznych.

Konsekwencje emocjonalne:

• zaburzenia depresyjne (ok. ⅓ dzieci doznających przemocy spełnia kryteria depresji przed 30. rokiem życia),
• zaburzenia lękowe, zaburzenia zachowania,
• odcinanie się od uczuć, zamrożenie emocjonalne, niskie poczucie własnej wartości, labilność emocjonalna,
• brak zdolności rozumienia innych, zaburzenia osobowości, poczucie winy.

Konsekwencje poznawcze:

• trudności w rozumieniu sytuacji i przewidywaniu jej przebiegu,
• wydłużony czas uczenia się nawet prostych zależności,
• zaburzenia uwagi, deficyty pamięci roboczej, pogorszone wyniki w nauce lub pracy,
• brak motywacji, trudności w angażowaniu się, długi czas dochodzenia do równowagi po niepowodzeniach.

Konsekwencje społeczne:

• trudności w budowaniu trwałych relacji, postrzeganie ich jako zagrożenia,
• unikanie bliskości lub nadmierne jej poszukiwanie,

Konsekwencje zdrowotne (psychosomatyczne):

• bóle brzucha i głowy, biegunki, zaparcia, zaburzenia snu, napięcia mięśni, zmiany ciśnienia, astma, choroby serca, nowotwory, choroby płuc, złamania kości, uszkodzenia wątroby, stany zapalne, zmiany strukturalne i funkcjonalne mózgu.
• ryzyko uzależnień.

Droga do wsparcia i odzyskania sprawczości

Uświadomienie sobie, że odczuwane problemy emocjonalne, fizyczne i społeczne mają związek z doświadczaną przemocą, stanowi pierwszy krok do zmiany. Obserwacja siebie 
i innych osób w podobnej sytuacji może pomóc w identyfikacji skutków przemocy i podjęciu działań ochronnych.

W każdym momencie możliwe jest zadbanie o siebie lub wsparcie innych. Świadomość konsekwencji przemocy, zrozumienie mechanizmów, które ją podtrzymują, oraz korzystanie ze wsparcia instytucjonalnego i społecznego umożliwia wychodzenie z relacji przemocowej 
i radzenie sobie z jej skutkami.